TRUTH OR DARE: Ωμές αλήθειες, καλομαγειρεμένα ψέματα

Γράφει η Έλενα Λεμονίδου

Όταν στη ζωή σου έχεις ακούσει πολλά ψέματα, σε πιάνει μια εμμονή με την αλήθεια.  Το ‘παθες κι εσύ;  Περαστικά σου!  Γιατί περνάει… Πίστεψέ με, είναι μια άχαρη φάση, που ευτυχώς περνάει.  Όταν αρχίσεις την αναζήτηση της αλήθειας, τότε καταλαβαίνεις ότι απλώς .. δεν υπάρχει.  Όταν θέλεις οι άλλοι να σου λένε την αλήθεια για κάθε πτυχή της καθημερινότητας, και μπαίνεις στη διαδικασία να κάνεις κι εσύ το ίδιο, αρχίζεις σιγά σιγά να αντιλαμβάνεσαι πως η αλήθεια τελικά ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ!.  Όχι με την έννοια του «ουάου» το «δεν υπάρχει».  Με την κυριολεξία του.  Όμως είδες;  Η αλήθεια ...

βρίσκεται  στην ερμηνεία που της δίνει ο παραλήπτης της.  Δεν υπάρχει!  Και παρ’ το όπως θέλεις.  Για σένα αυτή θα είναι η αλήθεια.

ΘΕΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ

Πες τώρα ότι είσαι 55 κιλά.  Και μπαίνει στο γραφείο η συνάδελφός σου που είναι 89, με το άγχος ζωγραφισμένο στο πρόσωπό της, γιατί σήμερα το πρωί διαπίστωσε ότι πήρε άλλα τρία κιλά και δεν της κουμπώνει η φούστα.  Και σου το κάνει παράπονο.  Τι της λες;  Τι περιμένει να της πεις;  Τι πιστεύει κατά βάθος;  Την αλήθεια την ξέρετε και οι δύο.  Εσύ την έχεις μπροστά σου κι εκείνη την είδε το πρωί στον καθρέφτη.  Όμως κάνοντας την κουβέντα αυτή σε προκαλεί να της πεις ένα ευγενικό ψέμα, το οποίο είναι πρόθυμη να πιστέψει.  Γιατί το έχει ανάγκη.  Κι εσύ της το ξεφουρνίζεις.  «Σώπα βρε, μια χαρά είσαι.  Είναι σωστά κατανεμημένα τα κιλά σου κι ούτε που φαίνεται».  Μέχρι εκεί το ψέμα βασιλεύει και το ξέρετε και οι δύο.  Όμως εκείνη τη στιγμή μπαίνει μια τρίτη συνάδελφος στο γραφείο, που είναι 120 κιλά και ακούει την τελευταία ατάκα, με την οποία συμφωνεί απολύτως και την επαναλαμβάνει. «Μια χαρά είσαι εσύ.  Εγώ τι να πω που όλα μου τα κιλά είναι μαζεμένα στην περιφέρεια;»  Το ψέμα μόλις άλλαξε χείλια, έγινε αλήθεια.  Γιατί για την τρίτη συνάδελφο τα 89 κιλά είναι ο στόχος στη δίαιτά της.  Άρα η «αλήθεια» είναι θέμα οπτικής και σχεδόν ποτέ αντικειμενική.

Η ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Ας πούμε τώρα ότι είσαι μια κουκλάρα, 55 κιλά, αλλά έχεις ένα φοβερό κουσούρι.  Έχεις το σύνδρομο του Πινόκιο.  Η μύτη σου μεγαλώνει όταν λες ψέματα, κι άρα δεν μπορείς να πεις στην συνάδελφό σου το ευγενικό σου ψέμα.  Πώς θα επέλεγες να πεις την αλήθεια σου χωρίς τον φόβο να μεγαλώσει η μύτη σου;  Θα της έλεγες ότι είναι .. μπαμπάτσικη, αφρατούλα, υπέρβαρη, παχύσαρκη, χοντρή, ….. Η αλήθεια δεν είναι απόλυτη.  Έχει διαβαθμίσεις.  Είναι ρευστή.  Φλου, που θα έλεγε και η αξέχαστη Ρένα Βλαχοπούλου.  Ο τρόπος που την εκφράζεις την καθορίζει σαν ωμή αλήθεια, ή συγκαλυμμένο ψέμα, με μια πολύ λεπτή γραμμή ανάμεσά τους.  Το ψέμα από την άλλη είναι σταθερό.  Μπορείς να πεις «Είσαι μια χαρά».  Και να αναφέρεις όλα τα ενδιάμεσα στάδια μέχρι το «Μοντέλο είσαι, αγάπη μου».   Όλα ψέματα θα είναι.  Σταθερά, ακλόνητα ψέματα. 

ΑΠΟ ΤΡΕΛΟ ΚΙ ΑΠΟ ΜΙΚΡΟ
Υπάρχουν λοιπόν προδιαγραφές με τις οποίες πρέπει να ειπωθεί μια αλήθεια για να οριστεί ως τέτοια;  Αφού ό, τι προσθέσεις ή αφαιρέσεις από αυτήν αμέσως αλλοιώνει την ιδιότητά της ως αλήθεια.  Η γλώσσα είναι ένα εργαλείο για την συγκάλυψή της. Ίσως και γι΄αυτό το προνόμιο αυτών που λένε πάντα την αλήθεια αποδίδεται στους μικρούς και στους τρελούς.  Σε εγκεφάλους με αδυναμία επεξεργασίας της γλώσσας.  Που εκφράζουν αφιλτράριστες τις σκέψεις τους, κι άρα τις αλήθειες … ωμές.  Ο Νομπελίστας Albert Camus έλεγε στην δεκαετία του 50, ότι «Ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να ζει χωρίς να λέει ψέματα».  Και τρελός θα λέγαμε αν έλεγε συνέχεια αλήθειες, χωρίς να έχει το ελαφρυντικό της παιδικότητας.  Αλλοίμονο!  Φανταστείτε μια κοινωνία ανθρώπων που εκτοξεύουν ο ένας στον άλλον ωμές αλήθειες.  Όλοι με τα μαχαίρια θα κυκλοφορούσαμε.  Γιατί τελικά όλα αυτά τα κλισέ που λέγονται περί αλήθειας, τύπου «είναι σκληρή», «πληγώνει», «είναι άσχημη» ισχύουν.  Θέλει guts να πεις την αλήθεια.  Και θέλει περισσότερα guts να την ακούσεις.  Ο δικός μας Νομπελίστας Οδυσσέας Ελύτης διόρθωσε τα πράγματα στα 80’s λέγοντας πως «Την αλήθεια την «φτιάχνει» κανείς, όπως ακριβώς φτιάχνει και το ψέμα».   Όμως πόσο αλήθεια είναι η «φτιαγμένη» αλήθεια;

ΨΕΜΑ. ΜΙΑ ΤΕΧΝΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ

Και ποιο λοιπόν είναι το ενδιαφέρον στην εμμονή να λέμε ή να ακούμε πάντα την αλήθεια;  Τι ακριβώς επιστρατεύουμε για να εκφράσουμε μια αλήθεια σχετικά με ένα γεγονός;  Μόνο τη μνήμη, και η μνήμη μπορεί να μας προδώσει. Πάρτε για παράδειγμα τρεις αυτόπτες μάρτυρες ενός ατυχήματος.  Ο καθένας θα σας πει την δική του εκδοχή.  Κάποια στοιχεία θα είναι κοινά, ενώ κάποια άλλα θα διαφέρουν τελείως.  Ενώ η φαντασία που επιστρατεύουμε για να κατασκευάσουμε ένα ψέμα δεν μας προδίδει ποτέ.  Γινόμαστε δημιουργικοί.  Γιατί η αλήθεια υπάρχει.  Το ψέμα, όμως πρέπει να .. εφευρεθεί.  Κι ο αποδέκτης του πρέπει να ξέρει να εκτιμήσει ένα καλοφτιαγμένο ψέμα.  Η τέχνη του να ζεις είναι η τέχνη να ξέρεις πώς να πιστεύεις ψέματα, είπε ο Cesare Pavese κι είχε δίκιο.  Η αλήθεια είναι μια μικροαστική εμμονή. 

Ανάμεσα σ΄ένα καλομαγειρεμένο ψέμα και μια ωμή αλήθεια…. Εσείς τι θα πάρετε;

ΑΛΗΘΕΙΑ:  ΜΟΔΑ ΠΟΥ ΠΕΡΝΑΕΙ

Κάποτε ήταν αλήθεια ότι η γη ήταν επίπεδη, ότι τίποτε βαρύτερο από τον αέρα δεν μπορεί να πετάξει κι ότι οι Beatles δεν θα γνώριζαν ποτέ επιτυχία.  Στην εποχή της Αναγέννησης μια μαυρισμένη αδύνατη γυναίκα θα έλεγε στην ασπρουλιάρα παχουλή με την κυτταρίτιδα «σε ζηλεύω» και θα ήταν αλήθεια.  Σήμερα θα ήταν κοροϊδία.  Κάποτε έλεγες στον καλό σου «σ’ αγαπώ» και ήταν αλήθεια.  Τώρα πια ούτε εσύ το πιστεύεις.  Σήμερα που η «αλήθεια» για το ο,τιδήποτε κυκλοφορεί ελεύθερα στο διαδίκτυο, στα MME, στις κοινωνικές συναναστροφές και προσφέρεται απλόχερα, καθημερινά, μπορούμε να δούμε και πόσο ευμετάβλητη είναι.  Αυτό που χθες ήταν αποδεκτό από όλους, σήμερα καταρρίπτεται και μια άλλη «αλήθεια» πιο φρέσκια παίρνει την θέση της χθεσινής.  Είτε πρόκειται για μικρές καθημερινές αλήθειες είτε για μεγάλες, επιστημονικές και τεκμηριωμένες.  Και το παράδοξο είναι ότι σε μια εποχή που η αλήθεια θεωρητικά υμνείται, το ψέμα είναι πάντα hot trend.

ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ

Σήμερα η επιστήμη επιβεβαιώνει μια ακόμη μεγάλη «αλήθεια».  Την ρευστότητα του πραγματικού, πράγμα που καταργεί κάθε αλήθεια.  Παράδοξο;  Η θεωρία των κβάντα είναι γεμάτη από τέτοια.  Η κβαντομηχανική επιβεβαιώνει τον Πιραντέλλο και σαν βάση της θέτει το «έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε».  Τα κβαντικά σωματίδια παίζουν παιχνίδια με τους παρατηρητές τους και μεταμορφώνονται σε κύματα πιθανοτήτων, μέχρι ο παρατηρητής να αποφασίσει αν είναι ενεργειακές κυματομορφές  ή υλικά σωματίδια.  Πώς το ξέρουν τι θέλεις να δεις και σου παρουσιάζονται ως τέτοια είναι ένα μυστήριο.  Τα κβαντικά σωματίδια παρατηρούν τον παρατηρητή τους και διαμορφώνουν την δική του αλήθεια.  Καταλαβαίνεις ότι κάπου εδώ οποιαδήποτε περαιτέρω επιχειρηματολογία υπέρ της αλήθειας ή του ψέματος είναι περιττή.  Η επιστήμη σου δίνει πια τη θεωρητική βάση για να φτιάξεις τον δικό σου κόσμο και να ζήσεις μέσα στην δική σου αλήθεια.  Που μπορεί τελικά να είναι ένα μεγάλο ψέμα.

Κι όταν όλα αυτά αποτύχουν, πες την αλήθεια.
Η αλήθεια θα σε απελευθερώσει….. Αλλά πρώτα θα σε τσαντίσει πολύ!